पाठ: - 1
. शुचिपर्यावरणम्
1. दुर्वहमत्र
जीवितं जातं प्रकृतिरेव शरणम् ।शुचि-पर्यावरणम् ॥
महानगरमध्ये चलदनिशं कालायासचक्रम् ।
मन: शोषयत् तनु: पेषयद् भ्रमति सदा
वक्रम् ॥
दुर्दान्तैर्दशनैरमुना स्यान्नैव जनग्रसनम्
। शुचि ... ॥
Q.16. मञ्जूषापदै:
अन्वयं पूरयत – अन्वय: :- अत्र
जीवितं दुर्वहं ......... प्रकृति: एव
शरणं शुचि-पर्यावरणम् , ........... मध्ये
अनिशं कालायासचक्रम् चलत्
मन: शोषयत् तनु: ........... सदा वक्रम्
भ्रमति ,अमुना ......... दशनै: जनग्रसनम् न एव स्यात् ।
मञ्जूषा :- पेषयद् , जातं
, दुर्दान्तै: , महानगराणां
अनुवाद: :- यहां
जीवित रहना कठिन हो गया है । प्रकृति
ही शरण है । शुद्ध पर्यावरण ही हमारा
आश्रय है । महानगर के मध्य दिन – रात लोहे का चक्र ( = प्रदूषण चक्र ) चल रहा है , जो
मन को शोषण करते हुए , शरीर को पीसते
हुए
हमेशा ही टेढ़ी गति
से चलता है । इसके कठोर दांतों से लोगों का नाश न हो । ( इस लिए शुद्ध पर्यावरण
ही हमारा आश्रय है । )
Q.13.
I. एकपदेन उत्तरत –
अत्र
किं दुर्वहं जातम् ?
……………………..
अत्र
जीवितं कीदृशं जातम् ? `
……………………..
अस्माकं
का शरणम् अस्ति ?
…………………….
अनिशं किं चलति ?
……………………..
केषां
मध्ये
कालायासचक्रं चलति
?
……………………..
महानगरमध्ये कीदृशं कालायासचक्रं अनिशं
भ्रमति ?
……………………..
कालायासचक्रं किं शोषयति
?
……………………..
कालायासचक्रं कथं भ्रमति
?
……………………..
केन
जनग्रसनं न भवेत् ?
……………………..
कीदृशै:
दशनै:
जनग्रसनं
न
भवेत्
?
……………………..
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
वक्रं
चक्रं
कदा चलति ?
……………………………………………………..
कुत्र
जीवनं
दुर्वहमस्ति ?
……………………………………………………..
कै: जनग्रसनं न भवेत् ?
……………………………………………………..
कीदृशं
पर्यावरणं शरणम्
अस्ति ?
……………………………………………………..
III. निर्देशानुसारम्
उत्तरत –
“ कालायासचक्रं ”
इति
कर्तृपदस्य क्रियापदं
किमस्ति ?
………………….. “
अहर्निशम् ” इत्यस्य
पर्यायवाची पदं किम् ?
…………………..
“ दशनै: ” इति पदस्य विशेषणपपदं किमस्ति ?
…………………..
“ दुर्वहमत्र जीवितम् ”
अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“ जीवितम् ”
इति
पदस्य
विशेषणपदं किमस्ति ?
…………………..
“ शुचि पर्यावरणम् ”
अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“सरलै:” इत्यस्य पदस्य
विलोमपदं
किं
प्रयुक्तम् ? …………………..
2.
कज्जलमलिनं धूमं मुञ्चति शतशकटीयानम् ।
वाष्पयानमाला संधावति वितरन्ती ध्वानम्
॥
यानानां
पंक्तयो ह्यनन्ता: कठिनं संसरणम् । शुचि
...॥
Q.16. मञ्जूषापदै: अन्वयं पूरयत –
अन्वय:
:- शतशकटीयानं .............. धूमं मुञ्चति
, ध्वानम् वितरन्ती वाष्पयानमाला ............... यानानां
.............. पंक्तय:
हि
............... कठिनं ( अस्ति ) । मञ्जूषा
:- सन्धावति , अनन्ता: , संसरणम् ,
कज्जलमलिनं ।
अनुवाद: :- अब धरती पर सैकड़ों मोटार वाहन काजल की तरह काले
धुवें को छोड़ रहे हैं । अनेक रेलगाड़ियां चारों ओर फैलाती हुई
दौड़ रही हैं । वहानों की पंक्तियां अनन्त हैं ,
जिससे चलना कठिन हो
गया है । शुद्ध पर्यावर्ण ही हमारा आश्रय है
।
Q.13.
I. एकपदेन
उत्तरत –
शतशकटीयानं किं मुञ्चति ?
…………………….
शतशकटीयानं कीदृशं
धूमं मुञ्चति ?
…………………….
वाष्पयानमाला किं वितरति ?
…………………….
का
सन्धावति ?
……………………..
कीदृशी वाष्पयानमाला सन्धावति
?
……………………..
यानानां
पंक्तयो
कति
सन्ति
?
……………………..
केषां पंक्तय: अनन्ता:
भवन्ति
?
……………………..
कठिनं किं भवति ?
……………………..
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
शतशकटीयानं किं करोति ?
……………………………………………
वाष्पयानमाला कथं सन्धावति ?
……………………………………………
यानानाम्
अनन्ता:
का:
भवन्ति
? ……………………………………………
III. निर्देशानुसारम्
उत्तरत –
“शतशकटीयानम्” इति
कर्तृपदस्य क्रियापदं
किमस्ति ?
…………………..
“मुञ्चति” इति
क्रियापदस्य कर्तृपदं किमस्ति
?
…………………..
“ध्वनिम्”
इत्यर्थे
श्लोके
किं
पदं
प्रयुक्तम् ?
…………………..
“धूमम्” इति पदस्य विशेषणपदं किमस्ति ?
…………………..
“पंक्तय: अनन्ता:”
अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“संसरणम्”
इति
पदस्य
विशेषणपदं किमस्ति ?
…………………..
“कठिनम् संसरणम्” अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“सरलम्” इति अस्य पदस्य
विलोमपदं
किं
प्रयुक्तम् ? ………………….
3. वायु-मण्डलं भृशं दूषितं नहि निर्मलं जलम्
।
कुत्सितवस्तुमिश्रितं भक्ष्यं समलं
धरातलम् ॥
करणीयं बहिरन्त-र्जगति तु बहुशुद्धीकरणम् । शुचि
.... ॥
Q.16. मञ्जूषापदै: अन्वयं पूरयत
–
अन्वय:
:- ( अद्यत्वे ) वायुमण्डलं ........... दूषितं
( अस्ति ) , निर्मलं जलं
हि
न
, .............. कुत्सित –
वस्तु - मिश्रितं , समलं
.............. , बहि: अन्तर्जगति तु
बहु .......... करणीयम् । मञ्जूषा
:- शुद्धीकरणम् , धरातलम् ,
भक्ष्यम् , भृशम् ।
अनुवाद: :- वायुमण्डल अत्यन्त प्रदूषित
हो गया है । पानी भी स्वच्छ नहीं है । सभी खाने योग्य पदार्थों मे ज़हर
से भरी पदार्थों की मिलावट हो गई है । एवं सारी पृथ्वी अशुद्ध हो गई है । इन
अशुद्धियों को बाहर तथा अन्दर ( मन / बुद्धि ) को अत्यधिक शुद्ध करना चाहिए । इस
लिए शुद्ध पर्यावरण ही आश्रय है ।
Q.13.
I. एकपदेन
उत्तरत –
किं भृशं दूषितं
?
…………………..
वायुमण्डलं भृशं किं जातम् ?
…………………..
जलं कीदृशं नास्ति ?
…………………..
किं
कुत्सितवस्तुमिश्रितम् अस्ति
?
…………………..
धरातलं कीदृशं जातम् ?
…………………..
बहिरन्तर्जगति किं करणीयम् ?
…………………..
कुत्र
शुद्धीकरणम् करणीयम् ?
…………………..
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
वायुमण्डलम् कथं
जातम् ?
……………………………………………
भक्ष्यम् कीदृशं
जातम् ?
……………………………………………
धरातलं
कीदृशम्
अभवत्
?
……………………………………………
मानवै:
किं
करणीयम्
? ……………………………………………
III. निर्देशानुसारम्
उत्तरत –
“खाद्यम्”
इत्यस्मिन् अर्थे श्लोके किं पदं प्रयुक्तम् ?
…………………..
“जलम्” इति पदस्य विशेषणपदं
किमस्ति ?
…………………..
“समलम् धरातलम्” अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“भक्ष्यम्”
इति
पदस्य
विशेषणपदं किमस्ति
?
…………………..
“वायुमण्डलम् दूषितम्”
अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“बहिः” इति पदस्य विपरीतार्थकपदं
किं
प्रयुक्तम् ?
…………………..
“अत्यधिकम्“ इति
अर्थे
किं
पदमत्र
प्रयुक्तम् ?
………………….
4.
"कञ्चित् कालं नय मामस्मान्नगराद् बहुदूरम् ।
प्रपश्यामि ग्रामान्ते
निर्झर-नदी-पय:पूरम् ॥
एकान्ते कान्तारे क्षणमपि मे
स्यात्सञ्चरणम्।" शुचि ... ॥
Q.16. मञ्जूषापदै: अन्वयं पूरयत
–
अन्वय:
:- कञ्चित्
कालं
माम्
........... नगराद्
बहु
दूरं
नय । ( अहं ) ग्रामान्ते
.............. नदी-
पय:पूरं
प्रपश्यामि । ( तत्र ) ................ कान्तारे मे क्षणम्
अपि ............... स्यात्
।
मञ्जूषा
:- निर्झर ,
एकान्ते ,
सञ्चरणम् , अस्मात् ।
अनुवाद: :- कुच्छ
समय के लिए मुझे इस प्रदूषित नगर से बहुत दूर ले चलो । जहां गांव के अन्त में पानी
से पूरित झरना–नदी को देखूं । निर्जन ( एकान्त ) जंगल में
मेरा क्षण भर के लिए भी भ्रमण हो । क्यों कि
शुद्ध पर्यावरण ही आश्रय है ।
Q.13.
I. एकपदेन
उत्तरत –
“ माम् नय ” इति क: वदति ?
…………………..
कवि: कस्मात् दूरं
नेतुं कथयति ?
…………………..
कवि: कीदृशे कान्तारे क्षणमपि
सञ्चरणं कर्तुमिच्छति ?
…………………..
कवि:
कुत्र पय:पूरं प्रपश्यति ?
…………………..
कवि: कुत्र क्षणमपि संचरणम्
कर्तुमिच्छति ?
…………………..
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
कवि:
ग्रामान्ते किं द्रष्टुमिच्छति ? ……………………………………………
कवि:
कान्तारे
किं
कर्तुमिच्छति ? ……………………………………………
कवि:
कुत:
गन्तुम्
इच्छति
? ……………………………………………
III. निर्देशानुसारम्
उत्तरत –
“ अहं ” इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किमस्ति ?
…………………..
“ नय ” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं
किमस्ति ?
…………………..
“समयम्” इत्यस्य पर्यायपदं श्लोके
किं
प्रयुक्तम् ?
…………………..
“ कान्तारे
” इति पदस्य विशेषणपदम् किमस्ति
?
…………………..
“ कञ्चित् कालं
” अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“ नगरात् ” इति
पदस्य
विशेषणपदम् किमस्ति
?
…………………..
“ अस्मात् नगरात्
” अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“ग्रामात्” इति
पदस्य
विलोमं पदं किं प्रयुक्तम्
?
…………………..
5. हरिततरूणां ललितलतानां माला रमणीया ।
कुसुमावलि: समीरचालिता स्यान्मे
वरणीया ॥
नव-मालिका रसालं मिलिता रुचिरं संगमनम्। शुचि
.... ॥
Q.16. मञ्जूषापदै: अन्वयं पूरयत
–
अन्वय:
:- हरिततरूणां ललित - .............. रमणीया माला
( अस्ति ) ................... चालिता
कुसुमावलि: मे
वरणीया
स्यात् । ......... मिलिता नवमालिका ............... संगमनम् । मञ्जूषा
:- समीर
, रुचिरं
, रसालं ,
लतानां
।
अनुवाद: :- हरे भरे पेड़ों की , सुन्दर
लाताओं की पंक्तियां , फूलों के गुच्छे हवा के द्वारा चलाए / हिलाए गए , मेरे
लिए श्रेष्ठ / लाभकारी हो । सुन्दर रुचिर आम की नई पंक्ति मुझे प्राप्त हो । शुद्ध
पर्यावरण ही आश्रय है ।
Q.13.
I. एकपदेन
उत्तरत –
कीदृशानां तरूणाम् माला
रमणीया भवति ?
…………………..
कीदृशीनां
लतानां
माला रमणीया दृश्यते ?
…………………..
का समीरेण चालिता ?
…………………..
समीरचालिता का मे वरणीया स्यात्
?
…………………..
रसालं
मिलिता
नावमालिका कीदृशं संगमनम् ?
…………………..
रसालं का मिलिता ?
…………………..
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
केन
चालिता
कुसुमावलि: ?
……………………………………………
केषां
माला
रमणीया
? ……………………………………………
कासां माला रमणीया ?
……………………………………………
नवमालिका
कं
मिलिता ?
……………………………………………
III. निर्देशानुसारम्
उत्तरत –
“ स्यात् ” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं
किमस्ति ?
…………………..
“वृक्षाणां” इति अस्मिन् अर्थे किं पदं प्रयुक्तम् ?
…………………..
“ माला ” इति
पदस्य
विशेषणपदम् किमस्ति
?
…………………..
“ रुचिरं संगमनम्
” अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“ नवमालिका
” इति
पदस्य
विशेषणपदम् किमस्ति
?
…………………..
“ कुसुमावलि: समीरचालिता
” अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“ पंक्ति:
” इति
पदस्य
समानार्थकपदं किमस्ति ?
…………………..
6.
अयि चल बन्धो ! खगकुलकलरव-
गुञ्जित-वनदेशम् ।
पुर-कलरव सम्भ्रमितजनेभ्यो धृतसुखसन्देशम् ॥
चाकचिक्यजालं नो
कुर्याज्जीवितरसहरणम् । शुचि .... ॥
Q.16. मञ्जूषापदै: अन्वयं पूरयत
–
अन्वय:
:- अयि बन्धो ! खगकुल .............. गुञ्जित – वनदेशं
पुर-कलरव- सम्भ्रमित ............... धृतसुखसन्देशम् ………. । चाकचिक्यजालं जीवित ........ हरणम् न कुर्यात् ।
मञ्जूषा
:- जनेभ्य:,
रस ,
चल ,
कलरव
।
अनुवाद: :- हे बन्धु ! पक्षियों के समूह
की आवाज़ से प्रतिध्वनित वन में चलो । नगर / शहर की कोलाहल से परेशान लोगों को
धैर्य के सुख का सन्देश दो । नगर की चकाचौंध भरी दुनिया कहीं हमारे जीवन
के रस का हारण न कर ले । शुद्ध पर्यावरण ही आश्रय है ।
Q.13.
I. एकपदेन
उत्तरत –
अस्मिन्
श्लोके
कवि:
कथं
सम्बोधयति ?
…………………..
कवि:
कुत्र
चलितुम्
इच्छति
?
…………………..
कवि:
कीदृशं
वनदेशं
गन्तुम्
इच्छति
? …………………..
जना:
केन
सम्भ्रमिता: ?
…………………..
कवि:
कीदृशेभ्य: जनेभ्य:
दूरं गन्तुं इच्छति ?
…………………..
कवि:
कीदृशं
वनदेशं चलितुमिच्छति ?
…………………..
चाकचिक्यजालं कस्य रसहरणं न कुर्यात् ?
…………………..
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
किं
जीवितरसं
न
हरेत्
? ……………………………………………
कवि:
बन्धुं
किं
वदति
? ……………………………………………
III. निर्देशानुसारम्
उत्तरत –
“ त्वं ( बन्धु ) ”
इति
कर्तृपदस्य क्रियापदं
किमस्ति ?
…………………..
“ चल ” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं
किमस्ति ?
…………………..
“पक्षी” इति अस्य पर्यायवाची
किं
पदं
प्रयुक्तम् ?
…………………..
“ वनदेशम् ”
इति
पदस्य
विशेषणपदं किमस्ति
?
………………..
“ गुञ्जितं वनदेशम्
” अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
………………..
“ जनेभ्य: ”
इति
पदस्य
विशेषणपदं किमस्ति ?
………………..
“ सम्भ्रमितेभ्य: जनेभ्य: ”
अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
? ………………..
“ग्राम:” इति पदस्य विपरीतार्थक पदं
किं
प्रयुक्तम् ? ………………..
7.
प्रस्तरतले लतातरुगुल्मा नो भवन्तु
पिष्टा: ।
पाषाणी सभ्यता निसर्गे स्यान्न
समाविष्टा ॥
मानवाय जीवनं कामये नो जीवन्मरणम् । शुचि
... ॥
Q.16. मञ्जूषापदै: अन्वयं पूरयत
–
अन्वय:
:- लतातरुगुल्मा: .............. पिष्टा: नो भवन्तु
।
................ पाषाणी सभ्यता .............. न
स्यात्
( अहं ) मानवाय ................. कामये , जीवन्मरणम् न ( कामये
) ।
मञ्जूषा
:- जीवनं ,
निसर्गे ,
समाविष्टा , प्रस्तरतले ।
अनुवाद: :- पत्थर के नीचे लता , पेड़
, झाड़ियां पीसे नहीं । प्रकृति में पथरीली / निर्दय सभ्यता
सम्मिलित न हो । मैं मनुष्य के लिए जीवन की कामना करता हूं , जीवन
के मृत्यु की नहीं । शुद्ध पर्यावरण ही आश्रय है
।
Q.13.
I. एकपदेन
उत्तरत –
कुत्र
लतातरुगुल्मा नो भवन्तु पिष्टा: ?
…………………..
प्रस्तरतले के नो भवन्तु पिष्टा: ?
…………………..
प्रस्तरतले लतातरुगुल्मा कीदृशा: नो
भवन्तु ?
…………………..
कीदृशी
सभ्यता निसर्गे समाविष्टा न स्यात् ?
…………………..
पाषाणी सभ्यता कुत्र समाविष्टा न स्यात् ?
…………………..
पाषाणी सभ्यता निसर्गे कीदृशी न स्यात् ?
…………………..
कवि:
कस्मै
जीवनं कामयति ?
…………………..
कवि:
किं न
कामयति
?
…………………..
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
कवि: प्रकृतौ का
समाविष्टा न स्यात् इति चिन्तयति ?
…………………………………
कवि:
किं
कामयति
?
……………………………………
कवि:
प्रस्तरतले केषां दु:खम् न इच्छति ? ……………………………………………
कवे:
सन्देश:
क:
अस्ति
? ……………………………………………
III. निर्देशानुसारम्
उत्तरत –
“अहं (कवि:)” इति कर्तृपदस्य क्रियापदं(धातुपदं)
किमस्ति ?
…………………..
“ कामये ” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं
किमस्ति ?
…………………..
“ सभ्यता ”
इति
पदस्य
विशेषणपदं किमस्ति
?
…………………..
“ पाषाणी सभ्यता ” अत्र
विशेष्यपदं किमस्ति
?
…………………..
“मरणम्” इति पदस्य विलोमशब्दः कः अस्ति ?
………………..
पाठ: - 1 , व्याकरणम् , शुचिपर्यावरणम् ।
सन्धि: ,
Q.NO.5. दुर्वहमत्र जीवितं
जातम्
।
( : - र् )
...........................
महानगरमध्ये चलदनिशम् ।
( त to द )
…………………...
कुसुमावलि: समीरचालिता स्यान्मे
वरणीया ।
( त to न )
............................
चाकचिक्यजालं नो ।
( अनुस्वार: )
............................
चाकचिक्यजालं नो कुर्यात् जीवितरासहरणम् ।
( : उत्वम् )
............................
समास: ,
Q.NO.6. महानगरमध्ये चलदानिशम् ।
( ष त )
...................... शुचि
- पर्यावरणम्
( उपपद त )
...................... वायुमण्डलं भृशं
दूषितम्
।
( ष त )
...................... समलं धरातलम् ।
( अव्ययी )
...................... प्रपश्यामि ग्रामान्ते निर्झर-नदी-पय:पूरम् ।
( तृ त )
..................... लता:
च तरव: च गुल्मा: च नो भवन्तु पिष्टा: ।
( द्वन्द्व )
..................... धृतसुखसन्देशम्
(बहुव्रीहि)
.....................
प्रत्यया: ,
Q.NO.7. कुसुमावलि: समीरचालिता
स्यान्मे
वरणीया
।
......... + ....... ललितलतानां माला रमणीय
+ टाप् ।
.......................
वाच्यम् ,
Q.NO.8.
कुत्सितवस्तुभि: .............. मिश्रितम् ।
( 3 1 1 )
.................................. प्रश्ननिर्माणम्
,
Q.NO.15. महानगरेषु वाहनानाम् अनन्ता: पंक्तय: धावन्ति ।
..........................
प्रकृत्या: सन्निधौ
वास्तविकं सुखं विद्यते ।
.........................
पर्याय पदानि ,
Q.NO.18. तनु: पोषयद् भ्रमति
सदा
वक्रम्
।
= ........................
दुर्दान्तै: दशनै: अमुना
स्यान्नैव जनग्रसनम् ।
= ........................
कज्जलमलिनं धूमं मुञ्चति
।
= ........................
वायुमण्डलं
भृशं
दूषितम्
।
= ........................
निसर्गे
स्यान्न
समाविष्टा ।
=
........................
विलोमपदानि , Q.NO.18. वायुमण्डलं भृशं दूषितम् ।
x
……………… बन्धो ! खगकुलकलरव गुञ्जितम्
- वनदेशम् ।
x ………………
उत्तराणि :- पाठ: - 1.1.
Q.16. जातम् ,
महानगराणाम् , पोषयत्
, दुर्दान्तै: । Q.13.
I. जीवितम् ,
दुर्वहम् , प्रकृति:
, कालायसचक्रम् ,महानगराणाम् ,चलत्
,मन: , वक्रम् ,दुर्दान्तै: दशनै: ,दुर्दान्तै:
।II.अनिशम् । महानगरेषु । कालायासचक्रस्य दुर्दान्तै: दशनै:। शुचि
। III. भ्रमति , अनिशम् ,दुर्दान्तै: , जीवितम्, दुर्वहम्
, पर्यावरणम् , दुर्दान्तै: । उत्तराणि
:- पाठ: - 1.2. Q.16. कज्जलमलिनम् , सन्धावति , अनन्ता:
, संसरणम् । Q.13. I. धूमम् ,
कज्जलमालिनम् , ध्वानम्
, बाष्पयानमाला ,
ध्वानं वितरन्ती , अनन्ता:
, यानानाम् , संसरणम् ।II. कज्जलमलिनं
धूमं मुञ्चति ।ध्वानं वितरन्ती । पंक्तय: । III.
मुञ्चति ,
शतशकटीयानम् ,ध्वानम्
, कज्जलमालिनम् ,
पंक्तय: ,
कठिनम्,
संसरणम् ,
कठिनम् ।
उत्तराणि :- पाठ: - 1.3. Q.16. भृशं
, भक्ष्यं ,धरातलम् ,
शुद्धीकरणं ।Q.13. I.वायुमण्डलम्
,दूषितम्, निर्मलम् ,भक्ष्यम्
, समलम् , शुद्धीकरणम् , बहिरन्तर्जगति । II. भ्रूशं
दूषितम् । कुत्सितवस्तुमिश्रितम्। समलम् । बहिरन्तर्जगति तु
बहु शुद्धीकरणम् । III.,भक्ष्यम् , निर्मलम् , धरातलम्
, कुत्सितवस्तुमिश्रितम्,
वायुमण्डलम् , अन्त:
, भृशम् । उत्तराणि :- पाठ: - 1.4. Q.16. अस्मात्
, निर्झर , एकान्ते
, सञ्चरणम् ।Q.13. I. कवि:
, नगरात् , एकान्ते ,
ग्रामान्ते , एकान्ते
कान्तारे । II. ... निर्झर-नदी-पय:पूरम् ।
क्षणमपि सञ्चरणम् । नगरात्
बहुदूरम् । III. प्रपश्यामि , त्वं (
पाठक: ) ,
कालं ,
एकान्ते ,
कालं ,
अस्मात् ,
नगरात् ,
नगरात्
। उत्तराणि :- पाठ: - 1.5. Q.16. लतानां , समीर , रसालं , रुचिरं ।Q.13. I. हरितानां
, ललितानाम् , कुसुमावलि: , कुसुमावलि:
, रुचिरं , नावमालिका । II. ... समीरेण
.... । ... हरिततरूणां...... । ...
ललितलतानां …. ।
... रसालं ... । III. कुसुमावलि: , तरूणां
, रमणीया , संगमनम्
, मिलिता ,
कुसुमावलि: , आवलि:
। उत्तराणि :- पाठ: - 1.6.
Q.16. कलरव
, जनेभ्य: ,
चल ,
रस । Q.13.
I. अयि बन्धो ! , वनदेशं , खगकुलकलरव-गुञ्जितं
, पुरकलरवेन , सम्भ्रमितेभ्य: , खगकुलकलरव-गुञ्जितं
, जीवनस्य । II. चाकचिक्यजालं । “ अयि
बन्धो ! खगकुल- कलरव- गुञ्जित-वनदेशम्
चल ”
इति । III.
चल ,
त्वं ( बन्धु ) , खग
, गुञ्जितम् , वनदेशम्,
सम्भ्रमितेभ्य: , जनेभ्य:
, पुर: । उत्तराणि :- पाठ: -1.7.
Q.16. प्रस्तरतले , निसर्गे
, समाविष्टा , जीवनं ।Q.13.
I. प्रस्तरतले , लतातरुगुल्मा:
, पिष्टा: , पाषाणी ,
निसर्गे ,
समाविष्टा , मानवाय
, जीवन्मरणम् ।II. . पाषाणी सभ्यता ... । ..मानवाय जीवनं
..लतातरुगुल्मानां ..। “शुचि-पर्यावरणम् एव शरणम्”
इति कवे: ..।III. कामये
, अहं ( कवि:) , निसर्गे ,
पाषाणी ,
पाषाणी ,
सभ्यता ,
जीवनम् । उत्तराणि ( व्याकरणम् ) :- Q.5. :- दु:
+ वहम् , चलत् + अनिशम् ,
स्यात् + मे , चाकचिक्यजालम्
+ नो , न: + कुर्यात् । Q.6.
:- महानगराणां मध्ये
, परित: आवृणोति इति ,
वायो: मण्डलम् , मलेन सहितम्
, पयसा पूरम् , लतातरुगुल्मा: , धृतः
सुखसन्देशः येन (तम्) Q.7. :- वरणीय + टाप् ,
रमणीया ।
Q.8.:- भक्ष्यम् । Q.15. :- कुत्र
, कस्या: । Q.18. :- प –
शरीरम्
, दन्तै: ,
बाष्पम् ,
अत्यधिकम् , प्रकृतौ
, Q.18. :-वि -
शुद्धम् ,
शान्तम् ।
***************************************************************************************************
टिप्पणियाँ
एक टिप्पणी भेजें
PLEASE PLEASE PLEASE